نیکوکاری دانشگاهی؛ از میراث فرهنگی تا الگویی برای منطقه

دکتر احسان قبول در سخنرانی خود بر ضرورت توسعه نیکوکاری در دانشگاه‌ها تأکید کرد و اظهار داشت: خیرین علاوه بر کمک به رفع نیازهای دانشجویان نیازمند، می‌توانند از دانشجویان و پژوهشگران دارای ایده و استعداد نیز حمایت کنند تا ایده‌های آنان در داخل کشور به محصول تبدیل شود.

وی با اشاره به جایگاه نیکوکاری در فرهنگ ایرانی افزود: نیکوکاری بخشی از تفکرات کهن ما را نمود می‌بخشد. نخستین اثری که به زبان فارسی نو پدید آمد، شاهنامه است و در آغاز آن بر ماندگاری نام انسان از طریق دلیری، آبادانی و دانایی تأکید شده است.

قبول درباره کتاب «دانشگاه و خیر مؤثر» اثر عبدالرضا باقری گفت: این کتاب به یکی از مسائل مهم در فرایند ساختارسازی کشور پرداخته است. داستان کتاب از سال ۱۳۷۸ آغاز می‌شود؛ زمانی که دکتر باقری رئیس دانشگاه فردوسی مشهد بود و در یکی از خوابگاه‌های خودگردان اتفاقی رخ داد که مسئولیت مستقیم آن بر عهده دانشگاه نبود. باقری به این اندیشه رسید که دانشگاه چگونه می‌تواند فراتر از مسئولیت‌های رسمی خود عمل کند و به سراغ نیکوکاران شهر رفت.

رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم افزود: حاصل این اقدام، ایجاد ۲۵۰۰ تخت خوابگاهی و ۹ مجموعه کارگاهی بود. یک اقدام در یک مکان و زمان مشخص، به تدریج به تفکر، فرایند، الگو و ساختاری قابل استفاده تبدیل شد.

وی با اشاره به فعالیت بنیاد حامیان دانشگاه فردوسی مشهد گفت: فعالیت این بنیاد به رفع نیازهای اساسی دانشجویان محدود نمانده و موضوع حمایت از دانشجویان نخبه نیز مورد توجه قرار گرفته است. هدف آن است که دانشجویی دارای ایده و توانایی، برای تحقق آن الزاماً کشور را ترک نکند.

قبول با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در حوزه نیکوکاری تصریح کرد: نیکوکاری امروز باید به سمت فناوری و نوآوری نیز سوق پیدا کند. نیک‌پذیران صرفاً دانشجویان نیازمند نیستند، بلکه افراد دارای ایده، استعداد و ظرفیت نیز می‌توانند از این حمایت‌ها بهره‌مند شوند.

وی همچنین از تلاش برای معرفی این مدل در یونسکو و گسترش آن در مدارس و دانشگاه‌های افغانستان و کشورهای منطقه خبر داد و گفت: در تلاش هستیم این تفکر و اندیشه به‌زودی به یک الگوی منطقه‌ای تبدیل شود.

 عملکرد ۱۱ ساله بنیاد حامیان دانشگاه تهران؛ بیش از ۱۰۰۰ میلیارد تومان کمک خیرین

دکتر ناصر غلامی، مدیرعامل بنیاد حامیان دانشگاه تهران، با ارائه گزارشی از عملکرد ۱۱ ساله این بنیاد گفت: طی ۱۱ سال گذشته بیش از ۱۰۰۰ میلیارد تومان به دانشگاه تهران کمک شده است. اگر این کمک‌ها با قیمت سکه در همان سال‌ها معادل‌سازی شود، میزان حمایت‌های صورت‌گرفته به رقم قابل توجهی می‌رسد.

وی افزود: از سال ۱۳۹۲ که نخستین جشنواره تجلیل از خیرین دانشگاه تهران برگزار شد، تعداد خیرین و حامیانی که به شیوه‌های مختلف از دانشگاه حمایت کرده‌اند، افزایش یافته است. از سال ۱۳۹۴ صورت‌های مالی حسابرسی‌شده بنیاد حامیان دانشگاه تهران در سایت بنیاد منتشر شده و اطلاعات مالی این بنیاد در دسترس است.

مدیرعامل بنیاد حامیان دانشگاه تهران با اشاره به حمایت از دانشجویان مستعد گفت: طی ۱۱ دوره بورسیه دانشجویان مستعد، برتر و متقاضی حمایت، بیش از ۲۰ هزار دانشجو از انواع بورسیه‌ها و حمایت‌های مربوط به هزینه‌های تحصیلی استفاده کرده‌اند.

غلامی با اشاره به استفاده بنیاد از ابزارهای نوین تأمین مالی گفت: یکی از ابزارهای نوین تأمین مالی که در سال‌های گذشته مورد استفاده قرار گرفته، صندوق سرمایه‌گذاری است که در سال ۱۳۹۳ به ثبت رسید. این صندوق‌ها امکان جمع‌آوری کمک‌های خرد مردمی را با حداقل مبلغ ۱۱۰ هزار تومان فراهم کرده‌اند.

وی همچنین از اجرای برنامه‌هایی برای تکریم خیرین خبر داد و گفت: تصاویر خیرین جاودان دانشگاه تهران بر روی دیوار بیرونی ساختمان بنیاد حامیان قرار گرفته است. دانشگاه تهران ساختمان‌های قدیمی و فرسوده‌ای دارد که نیازهای تعمیراتی و تجهیزاتی قابل توجهی دارند.

غلامی به برخی طرح‌های عمرانی اشاره کرد و گفت: خوابگاه ۲۳۲ تخته با حمایت بنیاد فرهنگی مسلم‌نژاد احداث شده و احداث کوی دانشجویی مولانا نیز توسط یکی دیگر از خیرین در دست اجراست. همچنین در نخستین دوره جایزه کریم، از ۵۰ نفر از شاگرداول‌های مقطع کارشناسی در ۵۰ رشته تقدیر شد.

وام شرافتی بدون ضامن و بیمه تکمیلی؛ پیوندی اخلاقی میان دانشگاه و دانشجو

دکتر محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، با تشریح اقدامات خیرین آموزش عالی گفت: نزدیک به ۱۵۰۰ دانشجو ماهانه یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان وام شرافتی بدون نیاز به ضامن دریافت می‌کنند و در مجموع حدود ۲۵۰۰ دانشجو در ۴۰ دانشگاه کشور از وام شرافتی یا بیمه درمان تکمیلی بهره‌مند هستند.

وی با اشاره به سابقه برگزاری گردهمایی‌ها گفت: امسال قرار بود این گردهمایی در اردیبهشت‌ماه در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شود، اما به دلیل جنگ و آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های این دانشگاه، امکان برگزاری فراهم نشد و دانشگاه تهران به نیابت از صنعتی شریف میزبان این دوره شد. دهمین گردهمایی سراسری خیرین آموزش عالی در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۶ در دانشگاه صنعتی شریف برگزار خواهد شد.

رئیس دانشگاه تهران با اشاره به پویش‌های برگزارشده گفت: نخستین پویش با هدف حمایت از دانشجویان نیازمند آغاز شد و امروز به نهالی ارزشمند در دانشگاه‌های کشور تبدیل شده است. این وام بدون نیاز به ضامن پرداخت می‌شود و دانشجو متعهد می‌شود چهار سال پس از پایان تحصیل، طی دو سال نسبت به بازپرداخت آن اقدام کند.

امید افزود: این تعهد نوعی پیوند اخلاقی میان ما و دانشجوست و برخی دانشجویان حتی پیش از پایان دوره چهار ساله، برای تسویه یک‌جای وام خود مراجعه کرده‌اند. در گردهمایی برگزارشده در تبریز، موضوع تأمین نیازهای بهداشتی و درمانی دانشجویان مطرح شد و اکنون تعدادی از دانشجویان تحت پوشش بیمه درمان تکمیلی قرار گرفته‌اند.

وی با اشاره به حمایت از تیم‌های دانشجویی گفت: در گردهمایی مشهد مقرر شد از ایده‌های تعداد زیادی از تیم‌های دانشجویی حمایت شود. این حمایت‌ها همچنان ادامه دارد و برخی از این طرح‌ها نیز به نتیجه رسیده‌اند. برنامه‌ریزی‌هایی برای مهارت‌آموزی و کمک به بهبود اشتغال‌پذیری دانشجویان انجام شده است.

رئیس دانشگاه تهران با اشاره به آسیب‌های واردشده به دانشگاه‌ها در جنگ اخیر گفت: در جنگ تحمیلی اخیر، تعدادی از دانشگاه‌ها، به‌ویژه چهار دانشگاه صنعتی کشور؛ صنعتی شریف، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران و دانشگاه شهید بهشتی، آسیب دیدند که بازسازی آن‌ها مورد عنایت و حمایت خیرین قرار خواهد گرفت.

امید با تأکید بر ضرورت تقویت بنیادهای دانشگاهی گفت: واقعیت آن است که دولت‌ها نه عزم لازم و نه توان کافی را دارند که از حوزه آموزش عالی به‌طور کامل حمایت کنند. دانشگاه‌های برتر آمریکا، اروپا و حتی برخی کشورهای دیگر، بنیادهای بسیار قدرتمندی دارند که در حوزه‌های زیرساختی و نرم‌افزاری به دانشگاه‌ها کمک می‌کنند.

 خیرین؛ شرکای راهبردی و سرمایه‌های اجتماعی دانشگاه‌ها

مهدی قاسمی، مشاور وزیر علوم در حوزه اقتصاد آموزش عالی و دبیر ستاد خیرین، با تأکید بر اینکه خیرین باید به‌عنوان شرکای راهبردی و سرمایه‌های اجتماعی دانشگاه‌ها دیده شوند، گفت: ما به حامیان به‌عنوان یک شریک استراتژیک نیاز داریم، نه به‌عنوان یک حامی مقطعی. ما بیشتر از کمک مادی این دوستان، به کمک معنوی و همراهی آن‌ها نیازمند هستیم. بسیاری از خیرین، کارآفرینان بزرگ یا مدیران بزرگ بخش خصوصی هستند که به تجربه و نگاه آن‌ها در مجموعه‌های دانشگاهی بیشتر نیاز داریم.

وی با اشاره به لزوم ایجاد فرصت‌های متنوع برای حامیان گفت: تنوع نیازهای ما در دانشگاه‌ها بسیار زیاد است و صرفاً به ساختمان‌سازی محدود نمی‌شود. امروز حمایت از دانشجویان مستعد، بورس تحصیلی، گرنت‌های پژوهشی، حمایت از اعضای هیئت علمی جوان، ساخت و تجهیز خوابگاه‌های متأهلی از ضرورت‌های ماست.

قاسمی با تأکید بر اهمیت شفافیت در جلب اعتماد حامیان اظهار داشت: اگر از یک حامی کمک بگیریم، آن باید اطمینان داشته باشد که این کمک در جای خودش نشسته و منابعش تضمین شده است. ایجاد صندوق نیکوکاری ره‌نگار که به همت دانشگاه تهران تأسیس شد و سال گذشته مجوز ملی برایش دریافت شد، می‌تواند در شفاف‌سازی کمک‌های خیرین نقش بسزایی ایفا کند.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در دو سال گذشته گفت: یکی از اصلی‌ترین اقدامات ما تسهیل در صدور مجوز فعالیت این بنیادها بوده است. در دو سال گذشته بیش از ۲۰ بنیاد مجوز فعالیت دریافت کردند و امروز بیش از ۶۵ دانشگاه کشور بنیاد حامیان را به‌عنوان یک نهاد رسمی و دارای مجوز دارند. تأکید وزیر علوم نیز بر شکل‌گیری این بنیادها در همه دانشگاه‌هاست.

قاسمی با اشاره به ظرفیت‌های قانونی تصریح کرد: بند خ ماده ۲۰ قانون برنامه هفتم، امکان استفاده از اعتبار مالیاتی را فراهم کرده است. سال گذشته یکی از پروژه‌های دانشگاهی با اعتبار حدود ۶۰ میلیارد تومان در دانشگاه همدان در این سامانه قرار گرفت. امسال نیز با موافقت سازمان برنامه، تمام پروژه‌های نیمه‌تمامی که مجوز ماده ۲۳ دارند، در سامانه ماده ۲۰ قرار می‌گیرند.

وی با اشاره به آیین‌نامه مسئولیت اجتماعی شرکت‌های دولتی گفت: سال گذشته آیین‌نامه‌ای در دولت به تصویب رسید که بر اساس آن، مسئولیت اجتماعی شرکت‌هایی که دولت در آن‌ها سهامدار است، می‌تواند صرف اموری شود که ظرفیت‌های بیشتری برای دانشگاه‌ها ایجاد کند. از این ظرفیت برای تعمیر و تجهیز خوابگاه‌های دانشجویی استفاده شده است.

قاسمی با اشاره به نقش فارغ‌التحصیلان اظهار داشت: متأسفانه در دانشگاه‌های ما از شبکه فارغ‌التحصیلان به خوبی استفاده نمی‌شود. تأکید وزیر علوم بر شکل‌گیری انجمن‌های فارغ‌التحصیلان در دانشگاه‌هاست. این انجمن‌ها به‌عنوان نهاد مکمل بنیاد حامیان، می‌توانند نقش مؤثری ایفا کنند و فارغ‌التحصیلان به‌عنوان یک ذخیره بزرگ در خدمت دانشگاه‌ها قرار گیرند.

 بخشش به آموزش عالی؛ سرمایه‌گذاری بر آینده یک ملت

خلیل عالی‌پور، خیّر دانشگاه تهران و عضو هیئت علمی این دانشگاه، با تأکید بر اینکه کمک به آموزش عالی صرفاً یک بخشش نیست بلکه سرمایه‌گذاری بر آینده یک ملت است، گفت: افرادی که در حوزه دانشگاهی، مال خودشان را در اختیار دانشجویان و دانشگاه قرار می‌دهند، اقدام به سرمایه‌گذاری بر آینده یک ملت و یک مملکت می‌کنند. چه ارزشی بالاتر از سرمایه‌گذاری بر آینده یک مملکت، یک ملت و جوانان آن کشور وجود دارد؟

وی با اشاره به گزارش انجمن‌های دانشگاهی گفت: بر اساس گزارش NCCUBO، در سال گذشته ۶۵۷ مؤسسه، مجموعاً ۹۴۴ میلیارد دلار به دانشجویان جهان کمک کردند. این عدد نشان‌دهنده ظرفیت عظیم بنیادها در حمایت از آموزش عالی است.

عالی‌پور با اشاره به دو راهبرد اساسی اظهار داشت: نخست، ضرورت بازنگری در پیکربندی ساختار بنیادهاست. بنیادها باید جدی‌تر از آنچه اکنون دنبال می‌شود، در آینده مورد توجه قرار گیرند. دومین موضوع، توجه به مهارت‌های لازم برای ورود به حوزه کسب‌وکار است، نه صرفاً مهارت‌های نرم.

وی با اشاره به نمونه‌های بین‌المللی گفت: در دانشگاه آکسفورد در سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵، ۳۹۵ میلیون پوند فقط برای کمک به ۱۵۴۳ دریافت‌کننده کمک مالی پرداخت شده است. همچنین ۱۷۰ میلیون پوند برای ۸۰ دوره PhD کمک مالی شده است.

عالی‌پور با اشاره به واژه جدید شرکای علم گفت: دکتر امید، نام جدیدی برای افرادی که از حوزه علم و دانش حمایت می‌کنند، تحت عنوان شرکای علم مطرح کردند. ما باید از خودمان این سؤال را بپرسیم که چقدر بخشیدم و بخشش من چند زندگی را تغییر داده است.

 تقدیر از ۱۶ یاریگر برگزیده آموزش عالی

در بخش دیگری از این گردهمایی، از ۱۶ یاریگر برگزیده دانشگاه‌های مختلف کشور تقدیر شد. در این مراسم از حمید ابریشمی از دانشگاه تربت حیدریه، محمودرضا چراغعلی از دانشگاه گلستان، قدرت حاج‌نوری از دانشگاه محقق اردبیلی، محمدحسین خداوردی از دانشگاه کردستان، شهریار دبیری از دانشگاه شهید باهنر کرمان، احمد دنیانور از دانشگاه خوارزمی، سیدمحمد ذوالفقاری از دانشگاه بوعلی سینا، ناهید رشتی از دانشگاه یزد، علی سراجیان از دانشگاه صنعتی قوچان، حمیدرضا شاه‌حسینی از دانشگاه تهران، علی صنایعی از دانشگاه اصفهان، علیقلی فرداد از دانشکده فنی، محمداسماعیل قدس از دانشگاه سمنان، رضا مسلمی‌نیا از دانشگاه کاشان، علی مشارزاده سهرابی از دانشگاه فردوسی مشهد و سیدحامد موسوی‌پور از دانشگاه یاسوج تقدیر شد.