به گزارش جامعه ایده آل؛سمیرا اردستانی در تحلیلی درباره وضعیت صداوسیما پس از جنگ ۴۰ روزه، با اشاره به نقدهای رئیس‌جمهور و کیفیت پایین تولیدات، معتقد است راه «آشتی با مخاطب» در گروِ تولید محتوای فاخر، سرعت در خبررسانی و شفافیت اقتصادی است؛ چرا که تا زمانی که دغدغه‌های معیشتی مردم حل نشود، رسانه ملی نمی‌تواند اعتماد از دست رفته را بازگرداند.
اگر و مگرهای فراوانی وجود دارد؛ اگر و مگرهایی که بر اثر برخی سیاست‌گذاری‌ها، خانواده را در نسبت با این جعبه جادویی، به رابطه‌ای شبیه هوو دچار کرده است. از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵، ایران عزیز ما چهل روز را با خون رهبر خود و هزاران وطن‌دوست پشت سر گذاشت؛ روزهایی آمیخته با اندوه، التهاب، اضطراب و هزاران فکر و خیال که حتی اکنون، در زمان آتش‌بس نیز سایه آن همچنان بر ذهن و جان مردم سنگینی می‌کند.
صدا و سیما، از سال ۱۳۳۷ تاکنون، همواره در جنگ‌ها، بلایای طبیعی، مناسبت‌های مذهبی، رویدادهای ورزشی و رخدادهای اجتماعی در ادوار مختلف، در معرض نقد بوده است؛ نقدهایی که گاه منصفانه و گاه ناجوانمردانه بر آن وارد شده و می‌شود. همه ما می‌دانیم موتور محرک این جعبه جادویی تا چه اندازه استراتژیک و اثرگذار است؛ رسانه‌ای که می‌تواند فرهنگ عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد. چنان‌که بارها دیده‌ایم با ترند شدن نامی در یک سریال، همان نام در میان خانواده‌هایی که در انتظار فرزند هستند، محبوب و فراگیر می‌شود.
رسانه‌ای که از یک سو زیر فشار مسئولان و از سوی دیگر، با دل‌شکستگی مخاطبان مواجه است، چگونه می‌تواند از فرصت‌های نابرابری که پیش روی خود دارد، پرده‌گشایی کند؟ در جنگ دوم تحمیلی، در ۲۶ خرداد ۱۴۰۴، آتش و خون و کینه دشمنان به ساختمان شیشه‌ای رسید. خون پرسنل آن، که خود داغ معیشت، رنج استخدام و مشکلات فراوان دیگر را بر دوش دارند و از جنس همین مردم‌اند، بر زمین ریخت تا چهار ستون آن ساختمان، با وجود شعله‌ور شدن آتش، فرو نریزد. در آن روزها، شریان حیاتی این جعبه جادویی به منزلگاهی به نام «شبکه خبر» منتقل شد؛ شبکه‌ای که به نماد استقامت دلیرمردان و دلیرزنانی بدل شد که نه حقوق‌های نجومی گرفته‌اند و نه سفرهای خارج از عرف داشته‌اند. برای آنان، خبر همه‌چیز است.
آنان از اتاق خبر به واحدهای سیار در خیابان‌هایی رفتند که مردم، بی‌دعوت، خود را به آنجا رسانده بودند. این صحنه چرا برای رسانه‌های فارسی‌زبان بیگانه گران تمام شد؟ این مردم در خیابان‌ها چه می‌خواستند؟ چرا از گرانی، تورم، جنگ و سایه شبانه دشمن هراسی نداشتند؟ شبکه خبر ماند و همه لحظات را ثبت کرد. روایت‌ها جان گرفت، افکار متفاوت مجال بروز یافت، در خیابان‌ها نقد و بحث شکل گرفت و همه، با ظرفیتی بالا، شب‌ها را با وجود آتش و خمپاره به صبح رساندند. در میانه این جنگ‌ها نیز ده‌ها برنامه سیاسی، اجتماعی، داستانی، فیلم و سریال ساخته و پخش شد.
اکنون این پرسش مطرح است که چه کسی قرار است برای مخاطبی که با رسانه ملی قهر کرده است، نسخه‌ای کارآمد بپیچد؟
برای مخاطب، دو چیز بیش از هر چیز اهمیت دارد:
نخست آنکه زودتر از دیگر رسانه‌ها مطلع شود؛
و دوم آنکه سرگرم شود. اما چگونه؟در حوزه خبر، رویکرد رسانه‌های فارسی‌زبان بیگانه، با تحلیل‌های نخ‌نمای شبکه‌هایشان، تعطیلی و راه‌اندازی‌های مکرر کانال‌های تلویزیونی، ادبیات دستوری و تحکمی‌شان، و تشویق مخاطب ایرانی به جاسوسی از محل زندگی خود از طریق ارسال عکس و فیلم، به‌روشنی مؤید شکست پروژه‌های ژورنالیستی رسانه‌هایی است که نان به نرخ روز می‌خورند و در خدمت صهیونیسم و آمریکایی‌های عرب‌زبان قرار گرفته‌اند.
در حوزه سرگرمی نیز باید از خود بپرسیم: ما برای سرگرمی مخاطب وطنی خود چه کرده‌ایم؟ آیا او باید پای سریال‌های عربی بنشیند که در ترویج مدل مو و سبک زندگی آمریکاییِ شرقی آلوده شده‌اند؟ یا با سریال‌های ترکی که کیان خانواده را زیر سوال می‌برند، همراه شود تا با یک ترقه کوچک یاد بگیرد همه به هم خیانت کنند؟ یا با سریال‌های آمریکایی سرگرم شود که خشونت، قتل، تجاوز و جاسوسی را ترویج می‌دهند و ذهن مخاطبان را می‌دزدند؟
در واقع، مخاطبان همواره در جست‌و‌جوی رسانه‌هایی هستند که هم اخبار را زودتر از دیگران منتشر کند و هم سرگرم‌کننده باشد. اما چگونه؟
سینما: بازاری‌گری در پرده سیاه
بی‌تردید، بیش از ۹۰ درصد آثار سینمایی ایرانی دارای کیفیت پایینی هستند. موضوعاتی دم‌دستی، نگارش‌های ضعیف، و تنها متکی به نام و نامه بازیگران، این آثار را به یک بازاری‌گری بی‌هیچ پشتوانه فرهنگی تبدیل کرده است. سینما خود یک شاهراه فرهنگی جداگانه است و صنعتی است که مخاطبان خاص خود را دارد، اما در
این بحث، هدف مقایسه مخاطبان و انتخاب‌هایشان است.
جعبه جادویی: تقسیم کار و درهم‌ریختگی
رسانه ملی ایران با شبکه‌های متعدد خود، مأموریت‌هایی مشخص دارد:
- *شبکه یک: اجتماعی و سنگین‌ترین سریال‌ها
- شبکه دو: تم مذهبی و خانوادگی
- شبکه سه: شبکه جوان با تم سرگرمی
- شبکه چهار: ابتدا تم علمی، اکنون با محوریت سیاسی
- شبکه‌های استانی و دیگر شبکه‌ها*: از نامشان محتوایشان مشخص است.
اما گاهی این تقسیم‌بندی دچار درهم‌ریختگی می‌شود. مثلاً چند کانال در یک بازه زمانی سریال پلیسی پخش می‌کنند یا هم‌زمان سراغ سفارشات کمدی می‌روند. این ناترازی سبب سردرگمی مخاطبان و فرار آنها از تماشا می‌شود.
نسخه آشتی: راهی به سوی قلب مخاطب
در کشوری که نویسنده بسیار دارد و قلم‌ها شیوا هستند، آیا با نگارش‌های قوی نمی‌توان آثار فاخر تولید کرد؟ آیا بازگشت قهرقه‌روها دوای درد است؟ آیا استفاده از برندهایی مانند گلزار، مهران مدیری، رضا عطاران می‌تواند مخاطب را دلگرم کند؟
چرا باید به فکر تولیداتی باشیم که در چند پارت مخاطبان را "کرایه" کنیم؟ با اینکه آثاری چون «نون خ» و «پایتخت» استثنا بودند، اما در پرتگاه تماشاگر رها شدند.
حرف آخر: از دیدگاه رئیس‌جمهور
صدا و سیما را نمی‌توان دولتی دانست، چون زیر مجموعه دولت نیست. حکومتی هم نیست، زیرا مواضع حکومت را همواره پوشش نمی‌دهد. مستقل و بی‌طرف نیست و خصوصی نیست چون از بودجه دولت استفاده می‌کند. رئیس‌جمهور در دو مناسبت شبکه خبر را نقد کرد:
- اول زمان بهره‌برداری از ۷۵۰ مگاوات انرژی خورشیدی: چرا پوشش ندادید؟
- دوم: نقد کارشناسان و مواضع آنها نسبت به عملکرد دولت.
اما در شرایطی که شبکه خبر با نیروهایی مخلص و جان‌برکف ۲۴ ساعته تلاش می‌کند عملکرد دولت را پوشش دهد، حتی در سخنرانی‌های رئیس‌جمهور، زیرنویس‌ها مداوم تکرار می‌شوند، آیا بهتر نیست به جای انتقاد، اتاق فکری راه‌اندازی شود؟
نتیجه‌گیری
اگر آن‌هایی که دستشان در سفره مردم رفته و لقمه مردم را کم کرده‌اند، معرفی و محاکمه شوند، آسایش اقتصادی به این کشور بازمی‌گردد. تعامل رسانه ملی با مسئولان، مخاطبان را مصمم می‌کند تا به تلویزیون اعتماد کنند. چون اگر آن‌هایی که دستشان در سفره مردم رفته و لقمه مردم را کم کرده‌اند، معرفی و محاکمه شوند، آسایش اقتصادی به این کشور بازمی‌گردد.
با حلوا حلوا دهن شیرین نمی‌شود. لطفاً به رسانه ملی بپیوندید. از قدیم گفته‌اند: «از این ستون به آن ستون فرج است». انشاءالله بتوانیم بزرگترین دغدغه این مردم، یعنی اقتصاد، را با رسانه ملی حل کنیم.